QP CSM 2024 Snk Comp 03102024

Civil Services (Main) Examination, 2024 PHKM-C-SNKT संस्कृतम्‌ / SANSKRIT ( अनिवार्यम्‌ ) / (Compulsory ) समय: होरात्रयम्‌ (घण्टा - त्रयम्‌) ‏:جا‎ : 200 Time Allowed : Three Hours Maximum Marks : 800 प्रश्नपत्रविषये विशेषनिर्देशाः 7+77۲ समाधानात प्राक्‌ सर्वेऽपि अधोलिखिताः निर्देशा: सावधानतया पठनीया: सर्वेऽपि 72૪7: समाधेयाः | अत्येकों ணன ‏چد‎ ಕಣ एव निर्दिष्टा / यदि अन्यथा निर्देशों न भवेत्‌ तहि ಸ್ಸ उत्तराणि ૪૦૪૨7૪૪7 एव 5577057557 लेखनीयानि / +۳ section धरिता 77 या ૭૦7૦૪૨૪ एव / उत्तराणि જે? ೫87: अधिक्मान्या சனி aye वा ୨୮୨୩: तदा SSE: গানিচ্যানি | അട किमपि 7જ 7277 का यादि रिक्त: त्यज्यते ೫: अवस्य स्पष्टतया रेखाचिहेन निरसनीय: / ணைன BA 7೫77579 9575 | नोचेत्‌ शतः 727 अश्नोत्तरयापि ടന જે? / Question Paper Specific Instructions Please read each of the following instructions carefully before attempting questions : All questions are to be attempted. The number of marks carried by a question/part is indicated against it. Answers must be written in SANSKRIT (Devanagari script) unless otherwise directed in the question. Word limit in questions, wherever specified, should be adhered to and if answered in much longer or shorter than the prescribed length, marks may be deducted. Any page or portion of the page left blank in the Question-cum-Answer Booklet must be clearly struck off. Attempts of questions shall be counted in sequential order, Unless struck off, attempt of a question shall be counted even if attempted partly, PHKM-C-SNKT 1 Ql. ૦2. निम्नलिखितेषु विषयेषु வாலில்‌ विषयमवलम्ब्य षट्शतशब्दै (600 परिमितशब्दैः) निबन्धो लेखनीय : (a) लोकतन्त्र: अभिव्यक्तः स्वतन्त्रता च (9) किं भारते पेयजलस्य संकटः आसन्न: अस्ति? (૭ जनजातीय संस्कृतिसंरक्षणम्‌ : प्रयासः सम्भावनाश्च (4) निस्सारस्य पदार्थस्य प्रायेणाडम्बरो महान्‌ अधोलिखितं गद्यांशं सावधानं पठित्वा तदनुसारम्‌ अधः प्रदत्तानां प्रश्‍नानामुत्तराणि स्पष्टतया समासतश्च शुद्धगिरा दीयताम्‌ : 12x5=60 साहित्यस्य एकमङ्गमस्ति आलोचना, অৱ: સા साहित्यं स्वसीमाया: অন্ন: स्थापयितुं व्यवस्थापयति | साहित्ये यदा किमपि तादुश्यं વસ્તુ सम्मिलितं भवति, तदा तस्य रसप्रवाहे बाधकं भवति, तदा तत्रैव साहित्ये दोषो जायते | यथा सङ्गीते कश्ित्‌ विकृतस्वर: संगीतं दूषयति | अस्माकं सद्धावानां प्रकाश एव आनन्दः अस्ति | असद्धावेषु तु दुःखानुभवो भवति | एवमपि भवितुं शक्नोति यत्‌ कश्चित्‌ मानवम्‌ असद्धावोऽपि आनन्दानुभूतिं ददाति | हिंसां कृत्वा, कस्यापि धनाहरणं कृत्वा अथवा स्वार्थपूर्तिहेतुना कस्यापि अहितं कृत्वा अपि केचिज्जनाः आनन्दमनुभवन्ति परन्तु नास्ति एषा मनसः स्वाभाविकी वृत्ति: | चोरं प्रकाशात्‌ अन्धकारः प्रियतरः भवति, अनेन प्रकाशस्य श्रेष्ठतायां कापि बाधा ন भवति। यैः भावैः वयमात्मानम्‌ अन्येषु मेलयितुं शक्नुमः, सः सत्य-भावो भवति, स्नेह: अस्मान्‌ अन्येभ्यो वस्तुभ्यो मेलयति, अहंकारः पृथक्करोति | यस्मिन्‌ अहंकारस्य मात्रा अधिका भवति, स अन्येभ्यः कथं मेलयिष्यति | अतः प्रेम सत्यभावः अस्ति अहंकार: असत्यभावः। भक्त्यर्थं कमपि प्रत्यक्षवस्तु अपेक्षितम्‌ | दयार्थमपि कस्यापि पात्रस्य आवश्यकता भवति । धैर्यार्थ साहसार्थमपि अस्माकं कस्यापि अवलम्बनस्य आवश्यकता भवति । तात्पर्यमिदमस्ति यद्‌ अस्माकं भावानां जागरणाय तेषां என்வன: सामञ्जस्यम्‌ आवश्यकमस्ति | अथ चेत्‌ बाह्यप्रकृतेः अस्माकमुपरि यदि प्रभावो न स्यात्‌, अथ चेत्‌ वयं कमपि पुत्रशोके विलपितं दृष्ट्वा चत्वारः अश्रुबिन्दवः न पातयितुं शक्नुमः, यदि વર્ય कुत्रापि आनन्दोत्सवे मिलित्वा आनन्दिता न भवितुं शक्नुमः, तदा स्वीकरणीयमिदं यत्‌ वयं निर्वाणमधिगतवन्तः | तदा तस्मिन्‌ काले साहित्यस्य नास्ति मूल्यम्‌ | सत्साहित्यकारस्तु स एव भवति यः PHKM-C-SNKT 2 Q3. संसारस्य सुख-दुःखे सुखी अथवा दुःखी भवेत्‌; અથ च परेषां सुखभावम्‌ अथवा दुःखभावम्‌ उत्पादयितुं समर्थः भवेत्‌ | स्वस्य केवलं दुःखानुभूतिः न पर्याप्ता | कलाकार तं प्रकटयितुं सामर्थ्य भवेत्‌ | परन्तु परिस्थितयो मानवं ‏چم‎ स्थापयन्ति | मानवमात्रे भावानां समानता भवितुमपि परिस्थितिभेदात्‌ परतिक्रियासु भेदः दृश्यते | यदि वयं कृषकैः सह वसामः अथवा तै: सह निवसनस्य अवसरः प्राप्तः, तदा स्वभावतः वयं तेषां सुख-दुःखम्‌ आत्मनि स्वीकुर्मः, अथ च यथा भावानां गूढता भवति तदनुसारमेव प्रभाविताः भवामः | एवमेव अन्याः परिस्थितयः ज्ञातव्याः | अथ अस्य અર્થ: अयं भवेत्‌ यत्‌ अमुक: जनः कृषकाणाम्‌ अथवा श्रमिकाणां आन्दोलनस्य प्रचारं करोति, अन्यायोऽम्‌ । साहित्यप्रचारयोर्मध्ये को भेदः ? प्रचारे यदि आत्मविज्ञापनं न स्यात्‌ तदा विशेषमेकमुदयश्यं पूरितुं या उत्सुकता भवति सा साधनानां चिन्ता न पारयति | साहित्यं शीतलः मन्दः समीरोऽस्ति ಇ: सर्वान्‌ शीतलीकरोति, आनन्दयति च । प्रचारः झंझावातो भवति यो हरित-पूरित-वृक्षान्‌ उत्क्षिपति । अथ च उटजं प्रासादं स्पन्दयति | स रसविहीनोऽपि नास्ति आनन्दकारकः, यदि कश्चित्‌ कलाकारः तत्र सौन्दर्य रसपूर्तिज्च करोति तदा स प्रचारस्तु न भूत्वा सत्साहित्यस्य वस्तु जायते | (2) आलोचना साहित्यस्य अङ्ग कथं भवति? യ सत्यासत्यभावेन कः आशयः ? ര मनसः स्वाभाविकी વૃત્તિ: का नास्ति ? (0) लेखकदष्ट्या साहित्यकार: कः भवितुं शक्नोति ? ഭു साहित्यप्रचारयोर्मध्ये को भेदः ? अधोवर्तिगद्यांशस्य संक्षेपो मूलभागस्य तृतीयांशपरिमितः स्वशब्दैः लेख्यः | शीर्षको न प्रदेयः ١ संक्षेपो स्वशब्दैः लेख्यः | ध्यानयोग्यमस्ति यत्‌ ईर्ष्या व्यक्तिविशेषात्‌ भवति | एेश्वर्य-गुण-मान-सम्पन्नात्‌ না ईर्ष्या जायते एवं न भवति | ईर्ष्या तेभ्यो भवति येषां विषये धारणेयं भवति यत्‌ जनदृष्टि: अस्माभिस्सह तेषामुपरि अपि अवश्यं भविष्यति | स्वस्मात्‌ दूरता-कारणात्‌ स्वेन साकं येषां जनानामुपरि ध्यानं न भवति तेषां कृते ईर्ष्या न समुद्धवति ۱ काशीस्थं धनिकं युरोपदेशवासिनः धनिकस्य वार्ता ஜன ईर्ष्या नोत्पद्यते । हिन्दीभाषायाः कवेः आङ्गलभाषायाः வர்ண श्रुत्वा ईर्ष्या न भविष्यति । सम्बन्धिनां बालसखानां सहपाठिनां प्रतिवेशिनां मध्ये கள: विकास अधिको दृश्यते | बाल्यकालात्‌ यो जनः मित्रेण सार्धमेव निवसन्‌ क्रीडन्नस्ति, तयोरेकः अन्यस्य अग्रवर्धनात्‌ ईर्ष्याम्निदग्धो दृश्यमानो भवति | यदि ۲۳۸۷۷٣ कश्चित्‌ एकः उच्वपदासीनो भवति PHKM-C-SNKT 3 12 12 12 12 12 60 तदा स उद्योगेउस्मिन्‌ संलग्नो दृश्यते यत्‌ अन्य: कोऽपि उच्चपदासीनो न भवतु | प्राय: जना: स्वोन्नते रहस्यभूतानां तत्त्वानामन्वेषणं कुर्वन्तः स्वकीयं प्राचीनमित्रं पराप्नुवन्ति | यस्मिन्‌ काले संसर्गसूत्रेण எக எனா आत्मना सह एकपंक्ती स्थापयामः, तस्मिन्‌ काले सहानुभूति-सहायता-इत्यादिकस्य सम्भावना प्रतिष्ठिता सती ई्ष्या-द्वेषयो: सम्भावनायाः सूत्रपातमपि भवति | स्वकीय-विधानात्‌ यदि वयं कल्याणस्य एव कल्याणस्य सम्भावनायाः सूत्रपातं कुर्मः, एवं भविष्यस्य अनिश्चये बाधां स्थापयामः, एवं कदापि ন सम्भवेत्‌। भविष्यस्य अनिश्चयात्मकता অৱলা अजेया च वर्तते | स्व-अनेक-विद्याबुद्धया अपि वयं તાં निवारयितुं न पास्यामः। अधुना अयं विचार-विषयः भवति, gat संसारस्य घटकतत्त्वेषु salar walt ‏سوچ‎ ‎अतिरिच्य ईर्ष्यास्थितिमवलोकयनाय समाजोऽपि अपेक्षते | अस्य समाजस्य एव धारणाविशेषं प्रभावयितुं सर्वः ई्ष्याप्रसंग: प्रचलति, न तु ऐश्वर्य गुणं মান વા अनुदघाट्यैव, न तु गुप्तरूपेण समुदायविशेषं विदिमकृत्वैव ऐश्वर्यस्य गुणस्य मानस्य वा सुखं भोक्तुं सन्तोषं वा अवाप्तुम्‌ | कामं ऐश्वर्यत: गुणतः वा वयं कस्मात्‌ चित्‌ श्रेष्ठ: न स्याम तत्‌ समानाः न स्याम तथापि यदि समाजः तस्मात्‌ अस्मान्‌ श्रेष्ठान्‌ जानाति, तास्तान समानान्‌ વા पश्यति तदा वयं सन्तुष्टाः तिष्ठामः, ईर्ष्याजनितं घोरं कष्टं न अनुभविष्यामः | विचित्रं હિ किल एतत्‌ गुणवस्तुतः वंचिता अपि वयं समाजस्य दृष्टिमात्रेणैव सन्तुष्टाः तिष्ठामः | ईर्ष्या सामाजिकजीवनगताया कृत्रिमताया उत्पन्नं विषमेकमस्ति | अस्यैव खलु अयं সমান: यत्‌ वयम्‌ अन्यं वर्धमानम्‌ वीक्ष्य तत्र कामपि स्वकीयां हानिम्‌ अपश्यन्तोऽपि व्यर्थ दुःखिनो भवाम: | न्यायाधीशः न्यायं करोति, कर्मकरः इष्टीः योजयति | न्यायाधीशस्य सामान्यव्यवहारे समाजकल्याणभावनया कर्मकरं प्रति एतत्‌ प्रकटीकरणं नोचितं यत्‌ त्वम्‌ अस्मत्‌ न्यूनोऽसि । यस्मिन्‌ उच्चता-निम्नतायाः अभिमानः पदे-पदे दृढीभवति, तस्मिन्‌ भिन्न-भिन्न वर्गेषु स्थायी ईर्ष्या स्थापिता भवति, अथ च संघशक्तिविकासः कदाचित्‌ एव दृश्यमानो भवति । यदि समाजे यत्र प्राणिनः भिन्न-भिन्न कार्यसम्पादनान्तरं जीवनयापनं कुर्वन्ति तत्र परस्परं निम्नता અથવા उच्चतायाः डिण्डिमघोषो ন भवेत्‌ अपितु तेषां विभिन्नतायाः एव स्वीकरणं भवेत्‌ तदा अधिकांशा असन्तोष भावना दूरी भवति | यत्र उच्वावचभावस्य बहुप्रचारो जायते अथ च स समाजे प्रकाशते, तत्र जनशक्तय: केवलं विशिष्टेषु स्थानेषु प्रवृत्ता भूय तेषु तेषु स्थानेषु एकत्रिता भवन्ति | अनेन समाजस्य कार्यविभागेषु विषमता प्रसरति | (362 शब्द) PHKM-C-SNKT 4 ৫4. Q5. अधोलिखितगद्यांशस्य आंग्लभाषया अनुवाद: करणीय: - भारतदेशे पुनश्च एकारं कुटीर-उद्योगस्य लघु-उद्योगस्य च विषये चर्चा बलवती ಜು. एतादृशाणाम्‌ उद्योगादीनां मूले गृह-उद्योगस्य ‏مھ جم‎ परिकल्पना निगूढा भवति | कोऽपि जनः लघुस्थाने अल्पधनं निवेश्या परिश्रमेण स्वलघु-उद्योगं स्थापयित्वा वस्तूत्पादने सहभागी भूत्वा स्व-आजीविकायाः समस्यायाः निराकरणं कर्तुं शक्नोति, एवं स वृत्तिहीनतामपाकृत्य सामान्यतया स्वजीवनयापने समर्थो भवति | स्वतन्त्रतासंग्रामदिवसेष्वेव महात्मागान्धी अमूं विषयं ज्ञातवान्‌ आसीत्‌ यत्‌ भारतसदृशाय देशाय एतादृशस्य लघु-उद्योगादय एव हितकराः भवितुं शक्नुवन्ति | स स्वतन्त्रे भारते तदवत्‌ लघूद्योग-स्थापनाय परम्परागतानाम्‌ उद्योगानां नवीनीकरणाय प्रेरणां दत्तवान्‌ आसीत्‌ | परन्तु स्वतन्त्रतायाः पश्चात्‌ नेतृत्वधारिणः विषयेऽस्मिन्‌ ध्यानं न दत्तवन्तः | विशालातिविशालः उदयोगव्यापारः अत्र सुस्थापित: अभूत्‌ तेऽपि समर्थानां निजसम्पत्तिः भूत्वा अतिष्ठन्‌ | अत्र जनसंख्यावृद्धिः, शिक्षा-प्रचार:, जागृतिः, अधिकार-याचना परिचयः वृत्तिहीनानां नैरन्तर्य: तेषा पंक्तिदीर्घता — एताः सर्वाः ஊன जागृतचिन्तकान्‌ विवशीकृतवत्यः | भवतु नाम विलम्बेन देशस्य एतादृशानां वर्धमानानां समस्यानां निराकरणाय गान्धिवादी सूत्राणाम्‌ आवश्यकता વર્તતે, यानि अस्य देशस्य आवश्यकतां पूरयितुं शक्नुवन्ति | परिणामस्वरूपम्‌ अद्य देशे कुटीर-उद्योगानां जालं प्रसारितम्‌ अस्ति। अधस्तनगद्यांशस्य संस्कृतभाषानुवादः करणीयः - In our democratic system, the press has a vital role. While there has been large-scale expansion of the print and visual media in recent years, a focused approach to dealing with major societal and political issues has still to evolve. There is, as yet, excessive and exaggerated coverage of exposures and scandals and far too little well-informed comment or analysis of the various deep-rooted factors which generate the continuing malaise. The media could make an extremely useful contribution by devoting adequate coverage to tasks well done, highlighting the achievements of honest and efficient public servants and organizations, according special attention to developments in the remote and backward areas of our country. Our media is free and unfettered. It should be able to expose cases and incidents involving irregular and unlawful exercise of authority and abuses of all kinds. The existing ills in our socio-political environment will, on present reckoning, take considerable time to remedy. The Department of Personnel and Administrative Reforms should focus on establishing institutions responsible for all personnel matters — appointments, postings, transfers etc. — without any external interference. Also, there is a need for adoption of a robust code of ethics to be followed by those involved in public functioning. PHKM-C-SNKT 5 20 20 ९6. (2 अधोलिखितानां स्वरचितेषु वाक्येषु प्रयोगः कार्य: - (i) (11) (111) (iv) (v) सदा इत्थम्‌ बाढम्‌ स्विद्‌ किल 02) पदसाधनं क्रियताम्‌ : (1) (11) (iii) (iv) (૪) (vi) (vii) (viii) (ix) (x) दण्डिन्‌ + द्वितीया, बहुवचनम्‌ हरि + षष्ठी, द्विवचनम्‌ जगत्‌ + पञ्चमी, एकवचनम्‌ अश्रु + द्वितीया, द्विवचनम्‌ गो + सप्तमी, बहुवचनम्‌ भू + लङ्‌, उत्तमपुरुष, बहुवचनम्‌ चुर्‌ + लोट्‌, मध्यमपुरुष, द्विवचनम्‌ ज्ञा + विधिलिङ्ग, प्रथमपुरुषे, बहुवचनम्‌ भुज्‌ + लङ्‌, प्रथमपुरुषे, एकवचनम्‌ क्री + लर्‌, प्रथमपुरुषे, द्विवचनम्‌ ര) समासो विधेय: समासनाम च लेखनीयम्‌ : ઊં) ઊં) (ili) (iv) (v) PHKM-C-SNKT द्वन्द्वानाम्‌ अभाव: अक्षेषु जय: पञ्चगङ्गम्‌ गोमहिषम्‌ अनन्यायः 2x5=10 ୯୪ ৩ ୯୦ ९७ 1x10=10 2x5=10 ¢ ¢ ৩ ৩৬ (ત) अधोलिखितानि वाक्यानि शुद्धीकरणीयानि : (i) (ii) (111) (1೪) (૪) PHKM-C-SNKT মন: सत्यात्‌ शुद्धयति । अहम्‌ उत्थानं शक्नोति । भूपाल: राजस्य भुनक्ते | वेदो अखिल: धर्ममूलेन । वरम्‌ एष: वरस्तृतीय: | 2x5=10