QP CSM 2024 Snk P I Lite 03102024

Civil Services (Main) Examination, 2024 वियोज्यम DETACHABLE காள (प्रथमं प्रश्नपत्रम्‌) (साहित्यम्‌) SANSKRIT (Paper 1) (LITERATURE) समयः : होरात्रयम्‌ (घंटा-त्रयमू) ‏بچاچ‎ : 250 Time Allowed : Three Hours Maximum Marks : 250 எண: विशेषनिर्देशा; कृपया प्रश्‍नोत्तरलेखनपूर्व निम्नलिखितनिर्देशाः सावधानतया पठनीयाः ୪୫୩୪ विभाजिता: अष्ट प्रश्नाः | परीक्षार्थिभि: पञ्चैव प्रश्नाः समाधेयाः | प्रश्नसंख्या 1 તથા 5 अनिवार्य | शेषप्रश्नेषु त्रयाणां समाधानं प्रदेयम्‌ | तत्र प्रत्येकखण्डात्‌ एकम्‌ अवश्यं करणीयम्‌ | प्रत्यकप्रश्नस्य तस्य भागस्य च अङ्काः तत्रैव निर्दिष्टाः | प्रश्नसंख्या 1, 5 तथा 8 संस्कृतभाषयैव समाधेयाः | शेष-प्रश्नानां समाधानं यथेच्छं संस्कृतभाषया अथवा प्रवेशपत्रे स्वीकृत-भाषया करणीयम्‌ | संस्कृतभाषा देवनागरी -लिप्या एव लेखनीया | प्रश्नोत्तरस्य शब्दसीमा यदि निर्धारिता तर्हिं सा सीमा पालनीया | प्रश्नक्रमानुसारमेव क्रमेण प्रश्नोत्तराणि प्रदेयानि | यदि उत्तरपुस्तिकायां किमपि ಇತ रिक्तं (अलिखित) स्यात्‌ तर्हि तत्र स्पष्टरूपेण अनुलोम-विलोमरेखा (x) विधेया | अंशतः प्रदत्त प्रश्नोत्तरमपि संपूर्णप्रश्नोत्तरवत्‌ परिगणितं भविष्यति | QUESTION PAPER SPECIFIC INSTRUCTIONS Please read each of the following instructions carefully before attempting questions : There are EIGHT questions divided in TWO SECTIONS. Candidate has to attempt FIVE questions in all. Question Nos. 1 and 5 are compulsory and out of the remaining, THREE are to be attempted choosing at least ONE question from each Section. The number of marks carried by a question/part is indicated against it. Question Nos. 1, 5 and 8 must be answered in SANSKRIT and the remaining questions must be answered either in SANSKRIT or in the medium authorized in the Admission Certificate. Answer written in SANSKRIT must be in Devanagari script. Word limit in questions, wherever specified, should be adhered to. Attempts of questions shall be counted in sequential order. Unless struck off, attempt of a question shall be counted even if attempted partly. Any page or portion of the page left blank in the Question-cum-Answer Booklet must be clearly struck off. 1 PHKM-U-SNKT 1.(a) 1.(b) 1.(c) 1.(d) 1.(e) 2 2.(೩) 2.(b) 2:00) ६९ 3.(a) खण्ड ८4 SECTION ‘A’ अधोलिखिताः सर्वे प्रश्नाः संस्कृतभाषया समाधेयाः : Answer all of the following (to be written in Sanskrit language) : 1x10=10 (i) “झष्‌'-प्रत्याहारान्तर्गता: वर्णाः लेखनीयाः | (ii) ‘a: वदति'- वाच्यपरिवर्तनं क्रियताम्‌ | (1) बाह्यप्रयत्नस्य कति भेदाः भवन्ति ? तेषां नामानि लिख्यन्ताम्‌ | (iv) के उदितः कथ्यन्ते ? (೪) "धान्यार्थः" इत्यत्र विग्रहपूर्वकं समासनाम लिखत | (vi) पूर्वस्यां शालायां ୩୩: इत्यत्र समासं समासनाम च दर्शयत | (vii) संयोगसंज्ञाविधायकं सूत्रं किम्‌ ? (viii) "उपोषति" इत्यत्र सूत्रोल्लेखपूर्वकं सन्धिविच्छेदः करणीयः | (ix) "गङ्गोदकम्‌" इत्यत्र सूत्रोल्लेखपूर्वकं வன்ன: विवेचनीया | (x) “ತ पुस्तक ஈண்‌ - वाच्यपरिवर्तनं क्रियताम्‌ | अधोलिखितेषु वाक्येषु रेखाङ्कितपदेषु सूत्रोल्लेखपूर्वक विभक्तिप्रयोगः संस्कृतभाषया निर्णय: : 2x5=10 0) 93 हरिरलम्‌ | (1) वृक्षम्‌ अवचिनोति फलानि | (iii) सतां गतम्‌ | (iv) माणवकं धर्म भाषते | (૪) सर्वस्मिन्नात्मास्ति | अधोलिखितानां सूत्राणामर्थोदाहरणानि संस्कृतेन 3-4 पंक्तिभिर्लेख्यानि : 2x5=10 (i) ୩୮୩ । (1) अतो रो रप्लुतादप्लुते | (iii) झलां जश्‌ झशि | (iv) उरण्‌ रपरः | (૪) यथासंख्यमनुदेशः समानाम्‌ | उपपदविभक्तेः कारकविभक्तेश्च भिन्नत्वं प्रदर्शयत | 10 Discuss the difference between उपपद विभक्ति and कारक विभक्ति | எண प्राणितूर्यसेनाङ्गानाम्‌' इत्यस्य सोदाहरणं व्याख्यानं कुरुत | 10 अधोलिखिताः सर्वे प्रश्नाः समाधेयाः : 20+15+15=50 वैदिकसंस्कृतलौकिकसंस्कृतयो: साम्य वैषम्यञ्च विविच्यताम्‌ | 20 Explain the similarities and dissimilarities between Vedic Sanskrit and Classical Sanskrit language. संस्कृतकाव्यशास्त्रे ध्वनिसिद्धान्तस्य वैशिष्ट्यं प्रकाश्यताम्‌ | 15 Throw light on the characteristics of Dhvani-siddhanta in Sanskrit poetics. भाषाविज्ञानक्षेत्रे आचार्यभर्तृहरे: योगदानं निरूप्यताम्‌ | 15 Describe the contribution of Acharya Bhartrihari to the field of linguistic studies. अधोलिखिताः सर्वे प्रश्नाः समाधेयाः : 15+10+15+10=50 महाभारतस्य महत्स्वरूपं प्रकाशयत | 15 Throw light on the elaborated nature of Mahabharata. PHKM-U-SNKT 2 3.(b) 3.(c) 3.(d) 4.(a) 4.(b) 4.(c) 5. (2) 5.൪) 5.(c) 5.(d) 5.(e) 6. (a) 6.(b) 6.(c) 7.08) 7.06) 7.(c) महाकविकालिदासस्य सूक्तिसौन्दर्य विशदयत | 10 Write an essay on the poetic beauty of ‘Suktis’ of Mahakavi K4lidasa. व्यञ्जनाया: स्वरूप सनिदर्शनं प्रतिपाद्यताम्‌ | 15 Explain with examples the characteristics of ‘Vyafijana’. संस्कृतगद्यकाव्यस्य उत्पत्तिविकासयो: समीक्षा कार्या | 10 Explain the origin and development of Sanskrit Prose Literature. अधोलिखिताः सर्वे प्रश्नाः समाधेयाः : 20+15+15=50 रूपकशब्दस्य व्युत्पत्तिलक्षणनिर्देशपूर्वक तस्य प्रभेदान्‌ वर्णयत | 20 Derive the term ‘Rupaka’ and describe its definition and types. रामायणस्य सांस्कृतिक पक्ष प्रसाधयत | 15 Establish the cultural aspect of Ramayana. संस्कृतकाव्यशास्रे प्रतिपादितानि काव्यप्रयोजनानि विशदयत | 15 Elucidate 'काव्यप्रयोजनानि* as described in Sanskrit poetics. खण्ड ந SECTION ‘B’ अधोलिखिताः सर्वे प्रश्नाः संस्कृतभाषया समाधेयाः : 10x5=50 Answer all of the following (to be written in Sanskrit language) : प्राचीनभारते कलानां वैविध्यमधिकृत्य निबन्धो लेख्य: | 10 उपनयनसंस्कारस्य स्वरूपं महत्त्वं च प्रतिपाद्यताम्‌ | 10 संन्यासाश्रमस्य स्वरूपं महत्त्वं च वर्णयत । 10 प्राचीनभारतीयचिकित्साधारायाम्‌ आचार्यसुश्रुतस्य योगदानं विवृणुत । 10 प्राचीनभारतीयज्ञानधारामनुसृत्य चतुर्णा वर्णानां कर्तव्यानि विवेचनीयानि | 10 अधोलिखिताः सर्वे ୩୪୩: समाधेयाः : 20+15+15=50 वेदान्तदर्शनानुसारं पञ्वकोशानां स्वरूपं वर्णयत | 20 Describe Pancha-Kosha according to Vedanta Philosophy. सांख्यदर्शनानुसारं 'पुरुषबहुत्वं' प्रतिपादयत | 15 Describe 'पुरुषबहुत्व' according 1௦ Samkhya Philosophy. श्रीमदूभगवदूगीतानुसारं निष्कामकर्मयोगस्य स्वरूपं ‏سم‎ | 15 Explain the concept of “निष्कामकर्मयोग according to “Srimadbhagavadgita’ . अधोलिखिता: सर्वे সংনা: समाधेया: : 20+15+15=50 न्यायदर्शनानुसारम्‌ अनुमानप्रमाणं प्रसाधयत | 20 Elucidate Anumana Pramana according to Nyaya Philosophy. वैशेषिकदर्शने જતિ द्रव्याणि सन्ति ? तेषां नामानि विलिख्य पृथिवीतेजसोः द्रव्ययोः स्वरूपं वर्णयत | How many Dravyas are there in Vaiseshika Philosophy ? Write their names and describe the nature of Prithivi and Tejas Dravya. 15 बौद्धदर्शने प्रतिपादितं प्रतीत्यसमुत्पार्द वर्णयत | 15 Throw light on प्रतीत्यसमुत्पाद according to the Buddhist Philosophy. 3 PHKM-U-SNKT 8. (a) 8.(b) अधोलिखिताः सर्वे प्रश्नाः संस्कृतभाषया समाधेयाः : 25+25=50 Answer all of the following (to be written in Sanskrit Language) : अधोलिखितं सन्दर्भ सम्यगवधार्य ‏جج‎ पृष्टानां प्रश्नानामुत्तर देवनागरीलिप्या स्वेन संस्कृतेन दीयताम्‌ । प्रत्येकमुत्तरं 3-4 पंक्तिभि: भवेत्‌ : 5x5=25 समग्रमपि जगत्‌ अस्मदीयं कुटुम्बम्‌ इत्येतां भावनां लोके या संस्कृति: सभ्यता वा प्रासारयत्‌ सा वैदिकी संस्कृतिरेव ada | என: संस्कृतेः प्रतिपादकानि सन्ति श्रुतयः स्मृतयः दर्शनानि, पुराणानि, गद्यपद्यनाटकादीनि सर्वाणि पुस्तकानि | एतेषां सर्वेषाम्‌ एक एव स्वरो વર્તતે यन्‌ निखिलं विश्वं नीडवद्‌ वर्तते | भारतीया महर्षयः एतस्मादेव कारणात्‌ तादृशानाम्‌ எனி, मूल्यानां, संस्काराणां प्रसारणमुचितं मेनिरे यादृशैः संस्कारैर्मानवस्य संकीर्णतानुदारतास्वार्थपरायणतादिदोषाः मलिना भवन्ति | मानवानां निर्माणकारि-उपादानं नानेकविद्या, ন कलापारङ्गता, न ऐश्वर्यशालिता, न सुरूपता, नोच्चकुलतास्ति | मानवनिर्माणस्योपादानानि तु अन्यानि एव सन्ति | ईशावास्योपनिषद्‌ एतादृशमेकमुपादानं मानवनिर्माणकरं ज्ञापयति यस्मिन्‌ सत्यन्यस्यापेक्षैव न स्यात्‌ - यस्तु सर्वाणि भूतान्यात्मन्येवानुपश्यति । सर्वभूतेषु चात्मानं ततो न विजुगुप्सते ॥ मानवो येन निर्मीयते तदुपादानमुदिश्य पुनः ईशावास्योपनिषदाह - “कुर्वन्नेवेह कर्माणि जिजीविषेच्छतं समाः' “নন त्यक्तेन भुञ्जीथा मा गृधः कस्यस्विद्‌ धनम्‌” इति ۱ (i) का नाम संस्कृतिः विश्वं नीडवद्‌ मन्यते ? (1) अस्याः संस्कृतेः प्रतिपादका: ग्रन्थाः के ? (ii) महर्षिभिः कीदृशाः संस्काराः प्रतिपादिताः ? (iv) मानवानां निर्माणकारीणि उपादानानि कानि न सन्ति ? (४) मानवनिर्माणकारि-उपादानेषु ईशावास्योपनिषदः कः सन्देशः ? अधोलिखितं सन्दर्भ सम्यगवधार्य तदधस्तात्‌ पृष्टानामुत्तरं देवनागरीलिप्या स्वेन संस्कृतेन दीयताम्‌ | प्रत्येकमुत्तरं 3-4 पक्तिभिभवित्‌ : 5x5=25 अस्ति वेदान्तदर्शनं सर्वदर्शनमूर्धन्यम्‌ | शारीरकमीमांसेत्येतयापि समाख्ययेदं ೪೫ सर्वविदितम्‌ | सन्त्यस्योपजीव्या उपनिषद्‌ एव । वेदस्यान्तिमसिद्धान्तस्य निरूपकत्वादुपनिषदामिवास्यापि 'वेदान्त* इत्येषा संज्ञा अन्वर्था । औपनिषदाना वचनानां मिथो विरोधेनावभासमानानां सिद्धान्तानां विरोध- परिहाराय भगवान्‌ बादरायणो व्यासो ब्रह्यसूत्रमित्यपरसंज्ञकं दर्शनमिदं प्राणैषीत्‌ ಟು! ब्रह्मसूत्रनामकं॒दर्शनमखिलवेदान्तसिद्धान्तानामाकरग्रन्थः | भिक्षूणामाद्रणीयत्वाद्‌ उपादेयत्वाच्च दर्शनमिदं भिक्षुसूत्रम्‌ इत्येतामपि संज्ञां भजते | ब्रह्मसूत्रस्य बहवः भाष्यकाराः सन्ति । शङ्करभास्कररामानुजमध्वनिम्बार्कश्रीकण्ठश्रीपतिवल्लभ - विज्ञानभिक्षुबलदेवाः सन्ति प्रमुखाः अस्मिन्‌ क्रमे | वेदान्तसाहित्यं विपुलतममस्ति | रामानुजमध्व- निम्बार्कवल्लभप्रभृत्याचार्याणां तेषामनुयायिनाज्व साहित्यं वेदान्तदर्शनस्य भाण्डागारं सुतरां वर्धयति | ‏ا[‎ किञ्च अन्येषामपि विषयाणां भाण्डागारमनायासेनैव अधरीकरोति | (i) वेदान्तदर्शनं कीदृशं दर्शनमस्ति ? किमर्थं चास्य ண்‌ भवति ? (ii) वेदान्तदर्शनस्य उपजीव्याः काः ? (111) दर्शनस्यास्य कानि अपराणि नामानि ? (iv) को ब्रह्मसूत्रं प्राणैषीत्‌ किमर्थ च ? (૪) ब्रह्मसूत्रस्य के प्रमुखा भाष्यकाराः सन्ति ? PHKM-U-SNKT 4