Full Text Transcript
Text below was recognized via OCR from scanned pages and may contain minor errors.
(= Services (Main)
Examination, 2026 वियोज्यम् DETACHABLE
सस्कृतम् (प्रथमं ୩୩୮୮)
(साहित्यम्)
SANSKRIT (Paper 1)
(LITERATURE)
समय: . होरात्रयम् (धंटा-त्रवम्) بچاچ : 250
Time Allowed : Three Hours Maximum Marks : 250
प्रइनपत्र-सम्पूक्ता: विरोषनिर्देशाः
कृपया प्रश्नोत्तरलेखनपूर्व निम्नलिखितनिर्देशाः सावधानतया पठनीयाः |
खंडद्वयेषु विभाजिता: अष्ट प्रश्नाः | |
परीक्षार्थिभि: पञ्चैव प्रश्नाः समाधेयाः |
प्रश्नसंख्या 1 तथा 5 अनिवार्य | எண்ன त्रयाणां समाधानं प्रदेयम् | તત્ર प्रत्येकखण्डात् एकम् अवश्यं
करणीयम् ।
प्रत्येकप्रश्नस्य तस्य भागस्य च अङ्काः तत्रैव निर्दिष्टाः |
|
|
प्रश्नसंख्या 1, 5 तथा 8 संस्कृतभाषयेव समाधेयाः | शेष-प्रश्नानां समाधानं यथेच्छं संस्कृतभाषया अथवा
प्रवेशपत्रे स्वीकृत-भाषया करणीयम् । संस्कृतभाषा देवनागरी-लिप्या एव लेखनीया |
प्रश्नोत्तरस्य शब्दसीमा यदि निर्धारिता तर्हिं सा सीमा पालनीया |
प्रशनक्रमानुसारमेव क्रमेण प्रश्नोत्तराणि प्रदेयानि | यदि उत्तरपुस्तिकायां किमपि ಇತ रिक्त (अलिखित) स्यात्
तर्हिं તત્ર स्पष्टरूपेण अनुलोम-विलोमरेखा (x) विधेया ۱ अंशतः प्रदत्तं प्रश्नोत्तरमपि संपूर्णप्रश्नोत्तरवत्
परिगणितं भविष्यति |
QUESTION PAPER SPECIFIC INSTRUCTIONS
Please read each of the following instructions carefully before attempting questions :
There are EIGHT questions divided in TWO Sections.
Candidate has to attempt FIVE questions in all.
Question Nos. 1 and 5 are compulsory and out of the remaining, THREE are to be attempted
choosing at least ONE question from each Section.
The number of marks carried by a question/part is indicated against it.
Question Nos. 1, 5 and 8 must be answered in SANSKRIT and the remaining questions must
be answered either in SANSKRIT or in the medium authorized in the Admission Certificate.
Answer written in SANSKRIT must be in Devanagari script.
Word limit in questions, wherever specified, should be adhered to.
Attempts of questions shall be counted in sequential order. Unless struck off, attempt of a
question shall be counted even if attempted partly. Any page or portion of the page left blank
in the Question-cum-Answer Booklet must be clearly struck off.
KVMS-U-SNKT
खण्ड “4 SECTION ਹੇ
1.8) अधोलिखिताः सर्वे प्रश्नाः संस्कृतभाषया समाधेयाः :
Answer all of the following (to be written in Sanskrit language) : 1x10=10
(i) ண என்னன वर्णाः लेख्या: |
(1) आभ्यन्तरप्रयत्नाः कति सन्ति ? तेषां नामानि लेखनीयानि |
(11) જૂ, ল্, इ, થૂ, व् - इत्येतेषां वर्णानाम् उच्चारणस्थानानि विलेख्यानि |
(iv) "संहिता" -सञ्ज्ञाविधायकं सूत्रं किमस्ति ?
(૪) बालकैः अपूपाः भुज्यन्ते - इत्यत्र वाच्यपरिवर्तनं क्रियताम् |
(vi) ‘Rafe’ इत्यत्र सूत्रोल्लेखपूर्वकं सन्धिविच्छेदः कार्य: |
(vii) ങ്ങ: इत्यत्र सूत्रोल्लेखपूर्वक सन्धिविच्छेदः करणीयः ۱
(viii) ரண इत्यत्र विग्रहपूर्वक समासनाम लेख्यम् |
(ix) ‘সামা विद्या વયા” इत्यत्र समासनामोल्लेखपूर्वकं समासो विधेयः |
(x) ‘qe: शिष्यान् पाठयति" इत्यत्र वाच्यपरिवर्तनं विधीयताम् |
1.൪) अधोनिर्दिष्टानां रेखाङ्कितपदानां सूत्रोल्लेखपूर्वकं विभक्तेरुपपत्तिः संस्कृतेन निरूपणीया : 2x5=10
0) द्रोणो ୩୮: |
(1) क्रोशं कुटिला नदी |
(iii) बालकेभ्य: क्रीडा रोचते |
(iv) आचार्यात् छात्र: शास्त्रम् अधीते |
(೪) कवीनां श्रेष्ठः कालिदासः |
KVMS-U-SNKT 2
1.(c)
1.(6)
1.(e)
2.(a)
2.൫)
2.(c)
3.(a)
3.൫)
3.(c)
अधोलिखितसूत्राणाम् अर्थः सोदाहरणं 3-4 पंक्तिभि: लेख्य: - 2x5=10
0) आदिरन्त्येन सहेता |
00) वृद्धिरिचि ।
01) अधिशीङ्स्थासा कर्म |
(iv) तृतीया तत्कृतार्थन गुणवचनेन |
(೪) अजाद्यदन्तम् |
गौणकर्मण: मुख्यकर्मणश्च भिन्नता सोदाहरणं प्रदर्शनीया | 10
“संख्या वंश्येन' इति सूत्रं सोदाहरणं व्याख्येयम् | 10
अधोलिखिता: सर्वे সংনা: समाधेया: : 20+15+15=50
Answer all of the following questions :
वैदिकसंस्कृतभाषायां सुबन्तपदप्रयोगवैविध्यं प्रतिपाद्यम् | 20
Explain the diversity in the usage of Subanta (nominal) forms in Vedic Sanskrit.
लौकिकसंस्कृतभाषाया: स्वरूपवैशिष्ट्यं निरूपणीयम् | 15
Explain the distinctive features of the structure of Classical Sanskrit language.
लौकिकसंस्कृतभाषायां ध्वनिविज्ञानस्य महिमा वर्णनीयः | 15
Describe the significance of phonetics in Classical Sanskrit language.
अधोलिखिताः सर्वे प्रश्नाः समाधेयाः : 15+10+15+10=50
Answer all the following questions :
“रम्या रामायणी कथा' इत्युक्तिः समीक्षणीया | 15
Critically examine the maxim — 'रम्या रामायणी कथा' |
“काव्यस्यात्मा ध्वनि'रिति वचः सोदाहरणं विवेचनीयम् | 10
Explain with suitable examples, the statement - "काव्यस्यात्मा ध्वनि হিলি |
"कारुण्यं भवभूतिरेव तनुते" इति सूक्तिः सन्निदर्शनेन विमर्शनीया | 15
Discuss the maxim - "कारुण्यं भवभूतिरेव तनुते", with appropriate examples.
3 KVMS-U-SNKT
3. =
4.(a)
4.(b)
4.(c)
5.(8)
5.)
5.(c)
5.(d)
5.(e)
6. (a)
चम्पूकाव्यस्य विकासक्रम: निरूपणीय: | 10
Explain the course of development of Champ literature.
अधोलिखिताः सर्वे प्रश्नाः समाधेयाः : 20+15+15=50
Answer all the following questions :
संस्कृतमहाकाव्यानाम् ୪୨୩: विकासश्च समुपवर्ण्यताम् | 20
Describe the origin and development of Sanskrit Mahakavyas (epic poems).
‘aa भारते तन्न भारते' इत्युक्तिः साधु विविच्यताम् | 15
Properly explain the statement - "यत्त भारते तन्न ளன |
संस्कृतकाव्यशास्त्रे प्रतिपादितं काव्यलक्षणं समीक्ष्यताम् | 15
Critically examine the definition of poetry (Kavya-laksana) as propounded in
Sanskrit poetics.
खण्ड நு SECTION ‘B’
अधोलिखिता: सर्वे પ્રજ્ઞા: संस्कृतभाषया समाधेयाः : 10x5=50
Answer all of the following (to be written in Sanskrit language) :
संगीतकलायां प्राच्यभारतस्य अवदानं परिशील्यताम् | 10
संस्कारेषु विवाहोत्सवस्य महत्त्वम् उपवर्ण्यताम् । 10
पुरुषार्थचतुष्टयस्य विवेचना क्रियताम् । 10
चिकित्साशास्त्रे आचार्यचरकस्य समवदानं समुपवर्ण्यताम् | 10
“धन्यो गृहस्थाश्रम: इत्युक्तिमाश्रित्य गृहस्थाश्रमस्य महत्ता समुपपादनीया | 10
अधोलिखिता: सर्वे সংনা: समाधेया: : 20+15+15=50
Answer all the following questions :
सांख्यदर्शनानुसारं मूलप्रकृते: स्वरूपं वैशिष्टयञ्च प्रतिपादनीयम् | 20
Explain the nature and distinctive characteristics of 11018 Prakrti according to the
Samkhya philosophy.
KVMS-U-SNKT 4
টু (0)
6.(c)
7.08)
7.0)
7.(c)
8. (a)
न्यायदर्शनानुसारं प्रमाणवैविध्यं सोदाहरणं विवेचनीयम् | 15
Explain with suitable examples, the different kinds of Pramanas (means of valid
knowledge) according to the Nyaya philosophy.
मीमांसादर्शनानुसारं गृहस्थेभ्य: पञ्चयज्ञानाम् उपयोगित्वं साधनीयम् | 15
Explain the utility of the five sacrifices (Pafica-Yajiias) for householders according
to the Mimamsa philosophy.
अधोलिखिताः सर्वे प्रश्नाः समाधेयाः : 20+15+15=50
Answer all the following questions :
बौद्धदर्शनानुरूपं शिष्यचतुष्टयमतम् उद्धृत्य ‘ad शून्यं 4غ ஏனா safe: व्याख्यायताम् |
20
Explain the statement - "ತೆ शून्यं सर्वं शून्यम्", according to Buddhist philosophy, citing
the views of the fourfold disciples.
- योगदर्शनानुसारं क्रियायोगः समुपवर्ण्यताम् | - 15
Describe Kriya-Yoga according to the Yoga philosophy.
श्रीमदूभगवद्गीतानुसारं भक्तियोगस्य स्वरूपं सलक्षणं प्रतिपाद्यताम् | 15
Explain the nature of Bhakti-Yoga according to the Srimad Bhagavad Gita, along
with its defining characteristics.
अधोलिखिता: सर्वे પ્રજા: संस्कृतभाषया समाधेयाः : 25+25=50
Answer all of the following (to be written in Sanskrit Language) :
अधोलिखितं सन्दर्भ எனா अवधार्य तदधस्तात् पृष्टानां प्रश्नानाम् उत्तरं देवनागरीलिप्या स्वेन
संस्कृतेन दीयताम् । प्रत्येकमुत्तरं 3-4 पंक्तिभि: भवेत् : 5x5=25
मानवानां जीवनंसाफल्यसिद्धये सकलश्रुतिस्मृतिप्रसिद्धाः = धमर्थिकाममोक्षाख्या: चत्वारः
परमपुरुषार्थाः अनुष्ठेयत्वेन प्रतिपादिताः | तेषाम् अनुष्ठानम् आरोग्यं विना कदापि सुकरं न भवति |
तत् आरोग्यं च युक्ताहारविहारं विना, कर्मसु युक्तचेष्टाम् अन्तरा, युक्तस्वप्नावबोधं चान्तरेण ୩୩୮
शक्यते | अत: आरोग्यसंरक्षणार्थं व्यायामः, प्राणायामः, यमनियमासनादयः योगाङ्खक्रियाकलापाश्च
सर्वैरेव जनैः सदा अनुष्ठेयाः | यतः प्रोक्तं વર્તતે -
व्यायामपुष्टगात्रस्य बुद्धिस्तेजो यशो बलम् ۱
प्रवर्धन्ते मनुष्यस्य तस्माद् व्यायाममाचरेत् ||
KVMS-U-SNKT
8. (0)
आरोग्यं विना धर्म: सम्यक्तया ন 2 | अर्थमपि सम्यग् उपार्जयितु মল: न उत्सहते |
दुर्बलाङ्गत्वात् अभिलाषा अपि न प्रपूर्यते | पुण्यैः प्राप्तस्य मानवजन्मन: वैफल्यं नाम दौर्भाग्यमयं
कियत् कष्टं भविष्यति | तस्मात् आरोग्यरत्नमिदं सर्वैः बुद्धिमद्विः सर्वतोभावेन रक्षणीयमेव |
समे चत्वारः पुरुषार्थाः अपि एकेन आरोग्येन सर्वासु अवस्थासु संसाध्याः सन्ति । अतः
तत्ततसाफल्यावाप्तये आरोग्यमेव एकमावश्यकं साधनं विद्यते विश्वजनानां कृते | स्वस्थे शरीरे एव
विद्या अपि समुज्ज्वला तेजस्विनी च भवति | अस्वस्थे दुर्बले वपुषि च सा तेजोविहीना दीनहीनेव च
प्रतिभाति | एवमेव गृहस्थसुखमपि पृणरिग्ययुक्तानां बलिष्ठानामेव यूनां युवतीनां च कृते सुकरं
भवति, न તુ रुग्णजीर्णशीर्णवपुष्मताम् |
प्रश्नाः -
(1) धर्मस्य आद्यं साधनं शरीरमेव कथम् ?
(0) व्यायामस्य साफल्यार्थं यमनियमाचरणं कथमावश्यकम् ?
(11) दुर्बलत्वात् मनोरथपूर्तिः कथं न भवति ?
(४) स्वस्थं মন: कथं स्वस्थं वपु: पोषयति ?
(೪) गृहस्थसुखार्थम् आरोग्यं कथमपेक्ष्यते ?
अधोलिखितं सन्दर्भ सम्यग् अवधार्य என்னா و :جم देवनागरीलिप्या स्वेन संस्कृतेन
दीयताम् । प्रत्येकमुत्तरं 3-4 45٥: भवेत् : 5x5=25
स्त्रीशिक्षाया: साम्प्रतं महती आवश्यकता अनुभूयते, यतो fe मातृशक्ते: प्रतीकभूताः स्त्रियः एव
एताः सन्ति | शिक्षा पुण्यापुण्यविवेचनी शुभाशुभावबोधनी हिताहितनिदर्शनी कृत्याकृत्यनिर्देशनी,
मनसः प्रसादयित्री च વર્તતે | यथेयं शिक्षा नराणां हितसाधयित्री सुखसाधनभूता च विद्यते, तथैव
स्त्रीणाम् कृतेऽपि अनिवार्या सुखशान्तिसाधिका समुन्नतिमूलिका च | यथा शिक्षामन्तरेण न पुरुषैः
अभ्युदयावाप्ति: सुलभा सुकरा च भवति, तथैव स्त्रीणामपि कृते ज्ञेयम् | सद्गृहस्थ -सुरथस्य नरः नारी
चेति द्रौ एतौ चक्रद्रयमस्ति | यथा एकेन चक्रेण रथस्य गति: न सम्भवति, एवं सवर्थिसाधिकां स्त्रियं
विना गृहस्थरथस्य प्रगतिः सुकरा न | नरे विदुषि सत्यपि, यदि सहधर्मचारिणी सुशिक्षाभिः विहीना
भवति, तर्हिं सुखावहं दाम्पत्यं न | यतो हि :جع एव गुणैः धर्मेण ज्ञानेन शीलेन सौजन्येन च गार्हस्थ्य
सुखम् अनुभूयते इत्यवगन्तव्यम् | यथा எணண नरस्य समुन्नतिः दुर्लभा, तथैव स्त्रियोऽपि |
निसगदिव एतासु शिशोः भरण-पोषणस्य, गृहसञ्चालनस्य गृहस्थजीवनाय सुखशान्तेश्च उत्तरदायित्वं
भवति । शिक्षाम् अनासाद्य स्त्रीभिः स्वीयोत्तरदायित्वस्य परिपालनं कथमपि न सम्भाव्यते |
शिक्षालाभाय च न केवलं विविधविषयग्रन्थानां परिशीलनम् एव पर्याप्तमस्ति, अपि तु व्यावहारिक-
सामाजिकयोः विविधानां विद्यानां विज्ञानानां च परिज्ञानम् अपि तासां कृतेऽनिवार्यम् |
KVMS-U-SNKT 6
af सर्वत्र यत्, सुशिक्षितैव स्त्री सद्गृहिणी सती साध्वी सत्कर्मपरायणा वंशप्रतिष्ठास्वरूपा
ಇ भवितुमर्हति | उच्यते च -
‘ন गृहं यृहमित्याहुर्गृहिणी गृहमुच्यते |”
प्रश्ना: -
0) शिक्षया के सुपरिणामा: समुपलभ्यन्ते ?
(ii) समाजे गृहस्थरथ: कथं प्रवर्तते ?
(10) नारीशिक्षां संवर्धयितुं किमनुष्ठेयम् ?
(iv) सुशिक्षितैव स्त्री कथं सद्गृहिणीपदम् अवापुमर्हति ?
(૪) गृहसज्वालने स्त्री कथं निसर्गपटु: भवति ?
af KVMS-U-SNKT